In de ban van de tegenstander
Der Tod des Widersachers

In de ban van de tegenstander

‘Hij en ik waren in elkaars gezichtsveld gekomen, wij hadden met elkaar te maken. … wij waren aan elkaar verbonden met de sterke banden van vijandschap op leven en dood.’ Het is net na de tweede wereldoorlog. Een advocaat vraagt een kennis om een hem tijdens de oorlog in bewaring gegeven manuscript te lezen.
Het blijkt het verhaal van een naamloze jongeman in een niet nader genoemd land, behorend tot een gemeenschap die met vernietiging bedreigd wordt door een zekere B. De jongeman vertelt hoe hij van jongs af aan steeds meer in de ban raakt van B. Hij probeert te begrijpen waarom hijzelf en de mensen om hem heen zo veel haat oproepen in B. Hij ziet zich gedwongen zijn ware identiteit te verbergen, bijvoorbeeld voor zijn vriendin wanneer de vrienden van haar broer een begraafplaats van zijn gemeenschap blijken te hebben vernield. In zijn pogingen de gebeurtenissen van die tijd te doorgronden, verplaatst hij zich meer en meer in zijn tegenstander en ontwikkelt uiteindelijk een soort haat-liefdeverhouding tot hem.
‘In de ban van de tegenstander’ is een fascinerende analyse van de verhouding tussen slachtoffer en beul, liefde en haat. Het is het verhaal van een vijandschap die diep in de lezer doordringt en bevat unieke inzichten over de grootste tragedie van de twintigste eeuw.

Der Tod des Widersachers.

Uitgaven
– Der Tod des Widersachers. Roman. – Braunschweig: Georg Westermann, 1959.
Heruitgaven in 1989, 1996, 2005 (in Werke in zwei Bänden), 2009 (in Sämtliche Romane und Erzählungen) en 2010.
Vertalingen
– In de ban van de tegenstander. – vertaling [Duits – Nederlands] M.G. Schenk. – Lochem: N.V. De Tijdstroom, s.a. [1959].
– In de ban van de tegenstander. – vertaling [Duits – Nederlands] M.G. Schenk. – Bussum: De Haan/Unieboek bv, 1982.
Met een ‘Woord vooraf’ door Hans Keilson (‘In deze nieuwe uitgave werd ten opzichte van de vorige niets veranderd, geen zin, geen woord.’)
– In de ban van de tegenstander. – vertaling [Duits – Nederlands] M.G. Schenk; volledig herzien door Frank Schuitemaker. – Amsterdam: Van Gennep, 2009.
– In de ban van de tegenstander. – vertaling [Duits – Nederlands] M.G. Schenk; volledig herzien door Frank Schuitemaker. – Amsterdam: Uitgeverij Rainbow, 2015. (Rainbow Pocket).
Verder werd deze roman vertaald in het Deens, Engels, Fins, Frans, Hebreeuws, Hongaars, Italiaans, Portugees, Russisch, Sloveens en Spaans.

Recensies
– Alle Lansu: ‘Een verbond op leven en dood’. In: Het Parool 3 februari 2009.- Ranne Hovius: ‘Genadeloze zelfontleding’. In: de Volkskrant 18 september 2010.
– Arnon Grunberg: ‘De onmacht van mannen’. In: NRC Handelsblad 31 maart 2011.
[over In de ban van de tegenstander – Komedie in mineur – Daar staat mijn huis – Het leven gaat verder].
– Wil Rouleaux: ‘Voor Hitler de macht greep’. In: Trouw 9 april 2011.
– Maria Vlaar: ‘Wraak en haat zijn niet de geëigende figuren’. In: De Groene Amsterdammer 21 april 2011.
– Ranne Hovius: Genie getekend door de oorlog’. In: de Volkskrant 1 juni 2011.
– Wil Rouleaux: ‘Begrijpen in plaats van haten’. In: Trouw 3 juni 2011. [algemeen – In de ban van de tegenstander].
– Arnon Grunberg: ‘Vijand’. In: de Volkskrant 1 augustus 2017, frontpagina-column ‘Voetnoot’.